۳۰ درصد از سرطان‌ها قابل پیشگیری‌اند؛ چرا نظام سلامت عقب مانده است؟

سالم‌خبر: طبق گزارش‌های بین‌المللی، حداقل ۳۰ تا ۴۰ درصد سرطان‌ها قابل پیشگیری‌اند؛ با کاهش مصرف دخانیات، کنترل چاقی، ترویج فعالیت بدنی، تغذیه سالم و واکسیناسیون علیه ویروس‌هایی مانند HPV و هپاتیت B با این حال در بسیاری از کشورها از جمله ایران، سهم پیشگیری و غربالگری در بودجه سلامت ناچیز است و تمرکز اصلی بر درمان‌های پرهزینه در مراحل پایانی بیماری قرار دارد.

سرطان همچنان یکی از مرگبارترین بیماری‌های قرن است؛ بیماری‌ای که بنا بر تازه‌ترین برآوردهای جهانی، هر سال جان میلیون‌ها نفر را می‌گیرد و در عین حال، بخش قابل‌توجهی از موارد آن با تشخیص زودهنگام و پیشگیری قابل کنترل است. «روز جهانی سرطان» فرصتی است برای بازخوانی آمارها، هشدارها و مسئولیت‌هایی که نظام‌های سلامت نمی‌توانند از آن شانه خالی کنند.

سرطان؛ اعداد هشداردهنده پشت یک واژه سنگین
بر اساس برآوردهای سازمان جهانی بهداشت و آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC)، در سال‌های اخیر سالانه حدود ۲۰ میلیون مورد جدید سرطان در جهان شناسایی می‌شود و نزدیک به ۱۰ میلیون نفر جان خود را به دلیل ابتلا به این بیماری از دست می‌دهند. این آمار به‌روشنی نشان می‌دهد که سرطان، پس از بیماری‌های قلبی‌عروقی، یکی از اصلی‌ترین علل مرگ‌ومیر جهانی است.

بار نابرابر سرطان بر دوش کشورهای کم‌درآمد
نکته نگران‌کننده آن است که بیش از ۷۰ درصد مرگ‌های ناشی از سرطان در کشورهای با درآمد کم و متوسط رخ می‌دهد؛ جایی که دسترسی به غربالگری، تشخیص زودهنگام و درمان‌های نوین محدود است. در این کشورها، سرطان اغلب زمانی تشخیص داده می‌شود که بیماری به مراحل پیشرفته رسیده و گزینه‌های درمانی پرهزینه و کم‌اثرتر شده‌اند.

ایران؛ افزایش بروز، تأخیر در تشخیص
در ایران نیز روند ابتلا به سرطان صعودی گزارش می‌شود. متخصصان اپیدمیولوژی سرطان تأکید می‌کنند که سالانه بیش از ۱۳۰ تا ۱۵۰ هزار مورد جدید سرطان در کشور شناسایی می‌شود. سرطان‌های پستان، روده بزرگ، معده، ریه و پروستات در صدر فهرست شایع‌ترین‌ها قرار دارند. آنچه بیش از خودِ اعداد نگران‌کننده است، تشخیص دیرهنگام و ناپایداری دسترسی به دارو و خدمات درمانی است؛ مسائلی که مستقیماً با سیاست‌گذاری و بودجه سلامت گره خورده‌اند.

پیشگیری؛ حلقه مفقوده سیاست‌گذاری
طبق گزارش‌های بین‌المللی، حداقل ۳۰ تا ۴۰ درصد سرطان‌ها قابل پیشگیری‌اند؛ با کاهش مصرف دخانیات، کنترل چاقی، ترویج فعالیت بدنی، تغذیه سالم و واکسیناسیون علیه ویروس‌هایی مانند HPV و هپاتیت B. با این حال، در بسیاری از کشورها، از جمله ایران، سهم پیشگیری و غربالگری در بودجه سلامت ناچیز است و تمرکز اصلی بر درمان‌های پرهزینه در مراحل پایانی بیماری قرار دارد.

روز سرطان؛ فراتر از یک مناسبت نمادین
روز جهانی سرطان نباید به چند پیام شعاری محدود شود. این روز، یادآور ضرورت تصمیم‌های سخت اما حیاتی است: سرمایه‌گذاری پایدار در پیشگیری، تضمین دسترسی عادلانه به دارو و درمان، و شفافیت در سیاست‌های سلامت. بدون این اصلاحات، آمارها هر سال تکرار می‌شوند؛ با اعدادی بزرگ‌تر و هزینه‌هایی سنگین‌تر، هم برای نظام سلامت و هم برای خانواده‌هایی که سرطان، زندگی‌شان را از نو تعریف می‌کند.